یک کار‌شناس تامین اجتماعی با بیان اینکه بازنشستگی یکی از ارکان خدماتی نظام‌های بیمه‌ای به شمار می‌رود، گفت: یکی از مهم‌ترین و موثر‌ترین خدمات سازمان تامین اجتماعی پرداخت مستمری بازنشستگی به کسانی است که شرایط بازنشستگی را طبق قانون احراز می‌کنند.

محمدحسین قشقایی ضمن بیان این مطلب افزود: در قانون تامین اجتماعی بازنشستگی به معنای عدم اشتغال بیمه‌شده به کار به سبب رسیدن به سن بازنشستگی است.

وی افزود: به تعبیری دیگر بازنشستگی رسیدن به شرایطی است که بر اساس آن فرد توان کاری‌اش کاهش یافته و دیگر قدرت و توانایی سابق را برای ادامه فعالیت و کار ندارد.

طبق گفته وی؛ در جوامع گوناگون با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی سن بازنشستگی متفاوت بوده و می‌تواند از ۵۵ سال تا ۷۰ سال باشد.

قشقایی به دلایل بازنشستگی اشاره کرد و گفت: کهولت سن و رسیدن به سن بازنشستگی می‌تواند یکی از دلایل بازنشستگی به شمار رود که در این حالت کارگر یا بیمه‌شده پس از سال‌ها کار و تلاش بر اثر رسیدن به شرایط و سنی که قانون فرد را بازنشسته می‌داند بازنشسته می‌شود.

این کار‌شناس تامین اجتماعی ادامه داد: بازنشستگی در کارهای سخت و زیان‌آور یا مناطق بد آب‌وهوا به دلیل فرسودگی زودرس کارگر در کارهایی که عموما سخت و یا زیان‌آور است مثل کار در معادن ایجاد شده است. در این حالت فرد بیمه‌شده قبل از رسیدن به سن مورد نظر و یا داشتن سابقه کامل بازنشسته می‌شود.

وی گفت: برخی مواقع براساس شرایط خاص اقتصادی مثل بیکاری گسترده یا بحران و یا تورم نیرو در بنگاه‌های اقتصادی یا برخی ویژگی‌های خاص گروه‌ها، دولت‌ها تصمیم می‌گیرند گروهی را به صورت زود هنگام بازنشسته کنند. در این خصوص می‌توان به بازنشستگی با ۲۵ سال سابقه به موجب قانون نوسازی صنایع و یا بازنشستگی زودهنگام کارکنان دولت و بازنشستگی زنان با ۲۰ سال سابقه اشاره کرد.

قشقایی افزود: برای ‌احراز ‌بازنشستگی ‌در‌ قانون ‌تامین ‌اجتماعی، رسیدن به سن مقرر در قانون و داشتن سنوات پرداخت حق بیمه به میزان مقرر دو معیار مهم و قابل توجه به شمار می‌رود.

 طبق گفته وی؛ بر مبنای دو عامل فوق احراز شرایط بازنشستگی بر اساس شرایط زیر صورت می‌گیرد:
الف: سن بازنشستگی، بر اساس بند «۱» ماده «۷۶» قانون تامین اجتماعی، ۶۰ سال سن برای مردان و ۵۵ سال سن برای زنان است، که در این حالت فرد بیمه‌شده با داشتن حداقل ۲۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه می‌تواند بازنشسته شود. در صورتی که مستمری استحقاقی فرد بر اساس این بند کمتر از حداقل حقوق سال مربوطه باشد تا حداقل حقوق ارتقا خواهد یافت.

بر اساس اصلاحات اخیر، همچنین افرادی که دارای ده سال سابقه و ۶۰ سال سن برای مردان و ۵۵ سال سن برای خانم‌ها باشند بدون رعایت ماده ۱۱۱ قانون تامین اجتماعی و متناسب با سنوات پرداخت حق بیمه می‌توانند بازنشسته شوند. به موجب همین اصلاحات چنانچه بیمه‌شده متقاضی کمتر از ۱۰ سال سابقه داشته باشد با پرداخت یکجای حق بیمه سنوات کسری تا ده سال، می‌تواند از مزایای این قانون بهره‌مند شود.

در مورد بیمه‌شده‌ای که بر اساس ۱۰ سال سابقه بازنشسته شود ماده ۱۱۱ قانون اجرا نمی‌شود و بر اساس سنوات پرداخت حق بیمه مستمری تعیین می‌شود، که ممکن است انتظارات فرد متقاضی را از نظر دریافت مستمری کافی برای تامین معاش برآورده نسازد. بنابراین توصیه می‌شود حتی‌الامکان فرد بیمه‌شده شرایط مندرج در شکل یک (حداقل۲۰ سال سابقه) را احراز کند، سپس بازنشسته شود.

ب: کسانی‌ که ۳۰ سال تمام کار کرده و حق بیمه مربوطه را به سازمان پرداخت کرده باشند، در صورتی که سن مردان به ۵۰ سال و سن زنان به ۴۵ سال تمام برسد، می‌توانند تقاضای بازنشستگی نمایند. مستمری این گونه از بیمه‌شدگان بر اساس ۳۰ سال سابقه محاسبه و پرداخت خواهد شد. در این حالت به طور کلی درخواست بازنشستگی تنها از طریق فرد بیمه‌شده و احراز شرایط بازنشستگی از طرف سازمان قابل پذیرش خواهد بود.

ج: کارفرما می‌تواند بازنشستگی بیمه‌شدگانی را که حداقل پنج سال پس از رسیدن به سن بازنشستگی مقرر در قانون تامین اجتماعی به کار خود ادامه داده‌اند از سازمان تامین اجتماعی تقاضا نماید. بر این اساس کارفرما می‌تواند بازنشستگی بیمه‌شده مرد را با ۶۵ سال سن و بیمه‌شده زن را با۶۰ سال سن از سازمان ‌تامین ‌اجتماعی ‌تقاضا‌ کند (به ‌شرط داشتن سابقه مورد نظر).

د: کسانی که دارای ۳۵ سال سابقه پرداخت حق بیمه باشند بدون شرط سنی می‌توانند تقاضای بازنشستگی کنند.

ن: زنان کارگر با داشتن ۲۰ سال سابقه کار و ۴۲ سال سن به شرط پرداخت حق بیمه با ۲۰ روز حقوق می‌توانند بازنشسته شوند. در خصوص این گروه از بیمه‌شدگان، در صورتی که مستمری استحقاقی از حداقل حقوق سال مربوطه کمتر باشد، تا حداقل حقوق افزایش نمی‌یابد.

ی: بازنشستگی زودهنگام: در برخی از کشور‌ها بازنشستگی زودهنگام و پیش از موعد یکی از تدابیر برای پاسخگویی و حل برخی مشکلات اقتصادی و اجتماعی به شمار می‌رود‌، و ‌یا‌ شرایط‌ برخی‌ از ‌کارها‌ مثل‌ سخت ‌و زیان‌آور بودن یا فعالیت در مناطق بد آب‌و‌هوا ضرورت بازنشستگی زود از موعد را اقتضا می‌کند. در این نوع از بازنشستگی فرد بیمه‌شده می‌تواند با سابقه و سن کمتر بازنشسته شود.

بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور
 قشقایی در مورد قانون بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور گفت: طبق قانون افرادی که حداقل ۲۰ سال متوالی و ۲۵ سال متناوب در کارهای سخت و زیان‌آور (مخل سلامتی) اشتغال داشته‌اند و در هر مورد حق بیمه مذکور را به سازمان پرداخته باشند، بدون شرط سنی می‌توانند تقاضای بازنشستگی کنند.

وی ادامه داد: همچنین چنانچه کمیسیون‌های پزشکی موضوع ماده «۹۱» قانون تامین اجتماعی قبل از رسیدن بیمه‌شده شاغل در کارهای سخت و زیان‌آور به سابقه مقرر (۲۰ سال متوالی و ۲۵ سال متناوب برای کارهای سخت و زیان‌آور) فرسایش جسمی و روحی وی را ناشی از اشتغال به کارهای سخت و زیان‌آور تشخیص دهند، فرد بیمه‌شده می‌تواند درخواست بازنشستگی کند. بر این اساس هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در کارهای سخت و زیان‌آور «۵/۱» سال محاسبه خواهد شد.

حداکثر سابقه برای پذیرش و محاسبه در تعیین مستمری ۳۵ سال است

 وی خاطرنشان کرد: شرایط بازنشستگی برای کلیه بیمه‌شدگان اعم از بیمه‌شدگان اجباری، اختیاری و حرف و مشاغل آزاد یکسان است.

 این کار‌شناس تامین اجتماعی ادامه داد: حداکثر سابقه قابل محاسبه برای تعیین میزان مستمری بازنشستگی در قانون تامین اجتماعی ۳۵ سال است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: تاریخ محاسبه و پرداخت مستمری از زمانی است که سازمان ترک کار بیمه‌شده را به کارفرما اعلام می‌کند. در مورد کسانی که کارفرما ندارند و موضوع ترک کار آنان منتفی است، مثل بیمه‌شدگان اختیاری یا مشاغل آزاد، پرداخت مستمری از زمانی است که بازنشستگی مورد تایید شعبه قرار بگیرد و به بیمه‌شده ابلاغ شود.